Co oznacza pojawienie się zjawy na zdjęciu?

Co oznacza pojawienie się zjawy na zdjęciu? To pytanie pojawia się regularnie zarówno wśród pasjonatów fotografii, jak i osób zafascynowanych zjawiskami paranormalnymi. Już na wstępie warto podkreślić że zdecydowana większość przypadków uwiecznienia zjawy na fotografii tłumaczona jest czynnikami technicznymi, błędami optycznymi oraz zjawiskami psychologicznymi, a nie obecnością duchów czy istot nadprzyrodzonych [1][3]. Prześledzenie dokładnych mechanizmów powstawania takich efektów pozwala zrozumieć dlaczego nawet najbardziej przekonujące zdjęcia zjaw mogą być wynikiem codziennych procesów fizycznych lub cyfrowych.

Na czym polega zjawisko pojawienia się zjawy na zdjęciu?

Tak zwane zjawy na zdjęciach to najczęściej nie dowody obecności duchów lecz rezultaty oddziaływania światła z elementami optycznymi aparatu, błędów przetwarzania obrazu lub wynik działania aplikacji pozwalających na edycję zdjęć [1][4]. Kluczowe znaczenie mają takie czynniki jak odbicia światła w szybach, flary przy silnym źródle światła, a także przypadkowe kształty interpretowane przez mózg jako sylwetki lub twarze [1][2]. Powstawanie zjawy może wynikać także z podwójnej ekspozycji, która w fotografii analogowej polegała na nałożeniu dwóch obrazów na jedną klatkę filmu [2]. Współcześnie częściej efekty zjawy uzyskuje się poprzez manipulację graficzną lub celowe działanie aplikacji [4].

Jakie są główne przyczyny powstawania zjaw na fotografiach?

Do podstawowych przyczyn należą odbicia światła w soczewkach, które mogą tworzyć jasne plamy, tzw. flary, oraz odzwierciedlanie fragmentów sceny przez szyby [1]. Szumy matrycy, szczególnie przy wysokim ISO oraz długim czasie naświetlania, mogą prowadzić do pojawienia się nieregularnych plam, rozjaśnień lub kolorowych punktów – efektów łatwo utożsamianych ze zjawami [3]. Znaczenie ma także charakterystyka matryc: im większa oraz nowsza generacja sensora, tym lepsza redukcja szumów, co minimalizuje przypadkowe artefakty [3]. W analogowej fotografii do typowych trików należała podwójna ekspozycja, znana dzięki oszustwom Williama Hope’a po I wojnie światowej [2]. Coraz częstsze są także zjawiska spowodowane cyfrową edycją zdjęć lub użyciem aplikacji dodających zjawy efektownie, ale sztucznie [4].

Czym jest pareidolia i dlaczego ma znaczenie w postrzeganiu zjaw na zdjęciu?

Pareidolia to zjawisko psychologiczne polegające na doszukiwaniu się znajomych kształtów, zwłaszcza twarzy lub sylwetek, w przypadkowych układach linii, plam i cieni [2][6]. Mózg człowieka naturalnie wyszukuje znane wzorce w otoczeniu nawet w nieuporządkowanych danych wizualnych. W rezultacie przypadkowa kombinacja światła, odbić, niedoświetleń lub szumu na zdjęciu może zostać zinterpretowana jako postać lub zjawa pomimo braku obiektywnego uzasadnienia [2][6]. To właśnie pareidolia sprawia że odbiorca doświadcza irracjonalnego przekonania o obecności zjaw a nie artefaktu fotograficznego.

Jakie procesy techniczne prowadzą do pojawienia się zjawy na zdjęciu?

W cyfrowej fotografii proces powstawania zjawy można przeanalizować na kilku poziomach. Szum luminancji, czyli “ziarnistość” obrazu, powstaje przy zbyt wysokim ISO, małej matrycy lub długim czasie naświetlania [3]. Szum chrominancji objawia się jako kolorowe piksele lub plamki, szczególnie widoczne przy dużych niedoświetleniach [3]. Problem “hot pixels” pojawia się na matrycach nagrzanych podczas długich ekspozycji, ujawniając się jako jasne, pojedyncze piksele [3]. Odbicia światła, tzw. flary i refleksyzależne są od kąta padania światła i jakości soczewek aparatu [1]. W trybie RAW szumy są bardziej widoczne, gdyż aparat nie “czyści” obrazu algorytmicznie [3].

Jakie znaczenie kulturowe przypisuje się zjawom na zdjęciach?

W różnych kulturach pojawienie się zjaw na zdjęciach tradycyjnie interpretowano jako znaki ostrzegawcze, czy wręcz obecność dusz zmarłych [5][7]. Współczesne badania nad percepcją wskazują że istotniejszy niż rzeczywisty obraz jest społeczny kontekst zdjęcia oraz przekonania odbiorców. Zjawy nabierają symbolicznego charakteru winy, żałoby czy naruszenia norm moralnych [7]. Niemniej naukowe analizy nie potwierdzają wpływu czynników paranormalnych na obraz fotograficzny – wszelkie anomalie wynikają z obiektywnie tłumaczalnych procesów technicznych i percepcyjnych [5].

Jak zmieniły się współczesne technologie i trendy związane z fotografowaniem zjaw?

Wraz z rozwojem technologii cyfrowej wiarygodność zdjęć zjaw jest obecnie zdecydowanie mniejsza niż w przeszłości. Aparaty cyfrowe są mniej podatne na przypadkowe artefakty niż analogowe, a najczęstsze “zjawy” to efekt edycji zdjęć na komputerze lub przez aplikacje mobilne [4]. Popularność narzędzi do graficznego dodawania duchów przyczyniła się do demokratyzacji powstawania “zjaw” które można uzyskać na każdym smartfonie [4]. Producenci nowoczesnych matryc i algorytmów automatyczne filtrują błędy czy szumy, zmniejszając liczbę artefaktów na zdjęciach nawet o kilkadziesiąt procent względem starszych rozwiązań [3].

Co naprawdę oznacza pojawienie się zjawy na zdjęciu?

Podsumowując, pojawienie się zjawy na fotografii najczęściej świadczy nie o obecności zjawisk nadprzyrodzonych, ale o działaniu mechanizmów optycznych, cyfrowych i psychologicznych [1][3]. Z perspektywy naukowej każde pojawienie się nieznanej postaci, kształtu czy plamy można wyjaśnić przebiegiem odbić, szumów matrycy, błędów w przetwarzaniu czy efektami percepcyjnymi [1][2][3][6]. Dzisiejsza technologia plus znajomość procesów zachodzących w fotografii umożliwiają szybką weryfikację takich przypadków. Zjawa na zdjęciu to zatem przede wszystkim efekt optyczny lub mylący artefakt.

Źródła:

• [1] https://kobieta.interia.pl/zycie-i-styl/news-zjawy-uchwycone-na-zdjeciach-efekty-optyczne-czy-dowod-na-is,nId,6712885
• [2] https://www.fakt.pl/wydarzenia/polska/to-on-zaczal-fotografowac-zjawy-robil-to-z-duza-perfidia/ngs83pe
• [3] https://akademia.fotoforma.pl/co-to-sa-szumy-na-zdjeciu-i-czy-trzeba-sie-ich-bac/
• [4] https://www.nautilus.org.pl/artykuly,3224,kiedy-wykonuje-sie-zdjecie-nie-widac-zadnych-duchow-czy-zjaw.html
• [5] https://www.planeta.pl/nauka/czy-duchy-istnieja-naukowcy-wyjasnili-czym-sa-zjawiska-paranormalne
• [6] https://tech.wp.pl/zadziwiajace-iluzje-optyczne,6035087101788801g
• [7] https://www.uwaga.pl/symboliczne-znaczenie-widm-i-zjaw-co-oznaczaja-w-kulturze/